"Ό,τι ζωγραφίζω είναι και λίγο Κύπρος"

Δημοσιεύτηκε στις 17 Φεβρουαρίου 2017

Τον Δεκέμβριο του 2011, ο Δημήτρης Μυταράς παρουσίαζε μία μεγάλη αναδρομική του έκθεση στη Λευκωσία με έργα που ανήκαν στην προσωπική του συλλογή. Εξαιτίας όμως της ήδη βεβαρυμμένης κατάστασης της υγείας του δεν έγινε κατορθωτό να ταξιδέψει στην Κύπρο και να παραστεί στα εγκαίνια. Με αφορμή εκείνη την έκθεση είχα την τιμή να μιλήσω μαζί του τηλεφωνικά για της ανάγκες αυτής της συνέντευξης που είναι μία από τις τελευταίες που παραχώρησε ο σπουδαίος καλλιτέχνης.

Ο Δημήτρης Μυταράς ήταν δεικτικός, ειλικρινής, λακωνικός, ίσως σκληρός και δεν δίστασε να παραδεχθεί για ακόμη μία φορά ότι δεν θεώρησε ποτέ τον εαυτό του σπουδαίο ζωγράφο.

Η κατάσταση στην Ελλάδα τον πλήγωνε, μου μίλησε για τους τότε 'αγανακτισμένους' στο Σύνταγμα, την Τέχνη, τον δάσκαλό του Γιάννη Μόραλη αλλά και για την αγάπη του για την Κύπρο.

Μεταφέρω αυτούσια της συνέντευξη αυτή ως ύστατο φόρο τιμής σε ένα σπουδαίο Έλληνα καλλιτέχνη η οποία δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα 'Η Καθημερινή' την Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2011.

Αφετηρία της τέχνης του υπήρξαν από τα σπάργανα της μεγάλης σταδιοδρομίας του οι ανθρώπινες μορφές. Οι συνθέσεις του Δημήτρη Μυταρά διακρίνονται για τον έντονο συναισθηματικό χρωματισμό τους, κινούμενες μεταξύ ενός άλλοτε περισσότερο ρεαλιστικού ιδιώματος και άλλοτε εγγύτερα σε εξπρεσιονιστικούς τρόπους έκφρασης. Το σχέδιο θεωρεί ότι είναι ελλειπτικό, αλλά και δυναμικό. Οι γραμμές των έργων του περιγράφουν απλά τις μορφές, χωρίς όμως ιδιαίτερες λεπτομέρειες. Πλάθουν ογκομετρικά τον χώρο και ορίζουν προοπτικά τον τόπο της δράσης. Το χρώμα για τον ίδιο, όπως μας δήλωσε στη συνέντευξή του είναι θαυμασμός, θυμός, ένταση, αλλά ταυτόχρονα είναι και διαμαρτυρία ή μία γροθιά στο στομάχι, διαδραματίζοντας έναν ισότιμο ρόλο. Γι' αυτό άλλωστε έχει χαρακτηριστεί και ζωγράφος των χρωμάτων. Στην τέχνη του στρέφεται στα θερμά χρώματα, κυρίως στο κόκκινο και στο κίτρινο, τα οποία χρησιμοποιεί πολύ καθαρά και έντονα, θεωρώντας ότι η αντιπαράθεσή τους με το μαύρο και το μπλε οδηγούν σε ισορροπημένα αποτελέσματα. Σήμερα, δηλώνει απογοητευμένος από μία Ελλάδα που τον ενέπνευσε και αποτέλεσε μέρος του καλλιτεχνικού του έργου. Δεικτικός, ειλικρινής, λακωνικός και μετριόφρων δε, διστάζει να παραδεχτεί ότι δε, θεώρησε τον εαυτό του ποτέ σπουδαίο ζωγράφο, έστω και αν ο δάσκαλός του, Γιάννης Μόραλης, όταν μαθήτευε κοντά του, είχε πει για ένα έργο του μαθητή τότε Μυταρά: «Αυτό το σχέδιο σου θα 'θελα να το είχα κάνει και εγώ».

Εξακολουθείτε ακόμα, σήμερα, να θέλετε να ζωγραφίσετε την Ελλάδα με μαύρο χρώμα ή υπάρχει κάπου μία μικρή ελπίδα;
Υπάρχει ελπίδα, αλλά την κρύβουν διότι ο λαός πρέπει να είναι τρομοκρατημένος και να πληρώνει.

Ποια είναι η άποψή σας για το φαινόμενο των «αγανακτισμένων» που παρατηρήθηκε, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα;
Βάλτε και εμένα στους αγανακτισμένους, όχι τόσο για τη φτώχια όσο για την αναισθησία αυτών που μας κυβερνούν.

Πώς βιώνετε σήμερα την κατάσταση στην Ελλάδα και ποιες είναι οι απόψεις σας για τη μεταβατική κυβέρνηση;
Η μεταβατική κυβέρνηση έχει μπει για να απαλλάξει από τις ευθύνες τους υπεύθυνους.

Η τέχνη, σε μία εποχή οικονομικής δυσχέρειας και γενικευμένης κρίσης, ποιο ρόλο διαδραματίζει; Υπάρχει χώρος για την τέχνη σε μία τέτοια περίοδο;
Η τέχνη είναι η ζωή που ποτέ δεν θα σταματήσει να υπάρχει. Η τέχνη είναι το μικρό παιδί που λέει ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός.

Ενστερνίζεστε την άποψη ότι σε εποχές δύσκολες δημιουργείται εύφορο έδαφος ανάπτυξης των τεχνών;
Είναι λάθος να λέμε ότι η τέχνη αναπτύσσεται κάτω από δύσκολες συνθήκες. Ο 5ος αιώνας π.χ. με τον Περικλή, η αναγέννηση με τους Μεδίκους, η Αμερική και οι πλούσιες χώρες, διένυαν εποχές ευημερίας, όταν δημιούργησαν την μεγάλη τέχνη.

Παρακολουθώντας σήμερα τη μεγάλη πορεία της ζωής σας, τόσο ως πολίτης, καθηγητής όσο και ως καλλιτέχνης, τι είναι εκείνο που απομένει, πιστεύετε;
Δεν κάνω απολογισμούς, ποτέ, αλλά και δεν πιστεύω ότι έχω κάνει και τίποτε σημαντικό.

Αν συνοψίζατε τη ζωής σας σε ένα πίνακα πώς θα ήταν αυτός;
Δεν έχω κάνει ποτέ αυτοπροσωπογραφία.

Σας έχουν χαρακτηρίσει ζωγράφο των χρωμάτων. Το αποδέχεστε; Τελικά τι ρόλο έπαιξε το χρώμα στη δουλειά σας;
Το χρώμα είναι για μένα θαυμασμός, θυμός, ένταση και διαμαρτυρία ή μία γροθιά στο στομάχι.

Υπάρχει ανταγωνιστικό κλίμα στην τέχνη; Πώς το βιώσατε στην καριέρα σας;
Υπάρχει πολύ μεγάλος ανταγωνισμός και μεγάλη απαξίωση. Λείπει η γενναιότης, να παραδεχτείς κάτι σημαντικό. Ο Μόραλης κάποτε, μου είπε, όταν ήμουν μαθητής του: «Αυτό το σχέδιο σου θα 'θελα να το είχα κάνει και εγώ». Ο άνθρωπος ήταν τόσο ακέραιος και γενναίος, που είπε κάτι, το οποίο εγώ ποτέ δεν πίστεψα, το εισέπραξα σαν μάθημα συμπεριφοράς. Ο αγαπημένος μου δάσκαλος ήταν μεγάλη προσωπικότης!

Δηλώσατε σε παλαιότερη συνέντευξή σας ότι δεν πιστέψατε ποτέ ότι ήσασταν καλός ζωγράφος.
Επιμένω ακόμα σε αυτό.

Ποια πρόσωπα, νέους ανθρώπους, θαυμάζετε σήμερα στον κόσμο και στην Ελλάδα;
Θαυμάζω τους ελεύθερους ανθρώπους, αλλά είναι πολύ δύσκολο να καταλάβουμε ποιοι είναι οι ελεύθεροι άνθρωποι.

Θα ήθελα να μας μιλήσετε για τις μεταξοτυπίες με τις οποίες έχετε καταπιαστεί.
Ο Άντυ Γουόρχολ, είχε καταργήσει το πρωτότυπο έργο και κυκλοφορούσε πολλές μεταξοτυπίες, ώστε πολύ φτηνά, να πάρει ο κάθε ένας, ένα έργο του. Χωρίς βέβαια να υπογράφει. Και εγώ έχω ένα έργο του Ρέμπραντ στο σπίτι μου, αλλά είναι αφίσα από μια εφημερίδα. Πάντως, εγώ, το ευχαριστιέμαι!

Μία αναδρομική σας έκθεση έλαβε χωρά στην Κύπρο. Τι είδε ο επισκέπτης εκεί;
Ο επισκέπτης, που είχε την υπομονή να δει αυτή την αναδρομική έκθεση, δυστυχώς, είδε ένα μικρό μέρος από τα χιλιάδες έργα που έχω ζωγραφίσει και το χειρότερο, όχι τα έργα δικτατορίας, που είναι και επίκαιρα. Πρόκειται βέβαια για έργα μιας διαδρομής 60 ετών, που ανήκουν στην προσωπική μου συλλογή.

Η Κύπρος αποτέλεσε ποτέ έμπνευση για εσάς;
Η Κύπρος για μένα είναι πιο Ελλάδα και από την Ελλάδα. Αισθάνομαι την αγάπη των Κυπρίων και εκείνοι αισθάνονται την αγάπη που τους έχω. Δεν έζησα μόνιμα ποτέ στη Κύπρο ώστε να έχω ασχοληθεί με τοπιογραφία, αλλά ό,τι ζωγραφίζω είναι και λίγο Κύπρος. Η παράδοση περνάει σαν υπόγειο ποτάμι το ίδιο και ό,τι είναι ελληνικό. Μη φοβάστε τίποτα! Η θέση σας είναι κατοχυρωμένη όσο ποτέ άλλοτε. Έχετε έξυπνους πατριώτες κυβερνήτες.

Βιογραφικό
Ο Δημήτρης Μυταράς θεωρείται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους και πιο παραγωγικούς σύγχρονους Έλληνες ζωγράφους, με διεθνή μάλιστα καταξίωση. Γεννήθηκε στη Χαλκίδα τον Ιούνιο του 1934 και σήμερα είναι μόνιμος κάτοικος Αθηνών. Σπούδασε ζωγραφική στη ΑΣΚΤ (1953-1958) έχοντας καθηγητές τον Γιάννη Μόραλη και τον Σπύρο Παπαλουκά. Συνέχισε τις σπουδές του στη σκηνογραφία στην «École Nationale Supérieure des Arts Décoratifs», καθώς και εσωτερική διακόσμηση στη «Métiers d'Art» (1960-1964) με υποτροφία του Ι.Κ.Υ.

Το 1975 εκλέχθηκε καθηγητής της ΑΣΚΤ, ενώ τον Μάρτιο του 2008 ανακηρύχθηκε τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Έργα του έχουν εκτεθεί στην Αθήνα, καθώς επίσης και σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, και πόλεις όπως Μπολόνια, Φλωρεντία, Ρώμη, Γένοβα κ.α. Ξεκινώντας από περισσότερο αφηρημένες φόρμες στη δεκαετία του '60, πέρασε σε τρόπους έκφρασης εγγύτερους στον κριτικό ρεαλισμό, για να κατασταλάξει από το 1975 και μετά σ' ένα εξπρεσιονιστικό ιδίωμα. Πάγια, ωστόσο, είναι η κριτική διάθεσή του απέναντι στα γεγονότα της τρέχουσας πραγματικότητας.