Πρωτοποριακό πρόγραμμα εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Κύπρο για τη διάσωση ψηφιδωτών

Δημοσιεύτηκε στις 30 Ιανουαρίου 2026

Το Πανεπιστήμιο Frederick ανακοινώνει τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα «Αποτύπωση, Ανάδειξη και Αντιγραφή Ψηφιδωτών από Εκκλησιαστικούς και άλλους Χώρους Υψηλής Πολιτιστικής Αξίας» (MOSAIC). Το πρόγραμμα υλοποιείται σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης, το Βυζαντινό Μουσείο του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ και το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού. Από πλευράς του Πανεπιστημίου Frederick, στο έργο συμμετέχουν ως κύριοι ερευνητές ο Καθηγητής Αντώνιος Λόντος, ο Καθηγητής Γιώργος Δημοσθένους, ο Καθηγητής Κώστας Κυριάκου, ο Καθηγητής Σωτήρης Ομήρου και ο απόφοιτος του Τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών, κ. Δημοσθένης Βαμβουρέλλης.

Σκοπός του έργου είναι η ψηφιακή αποτύπωση και αναπαραγωγή πιστών αντιγράφων βυζαντινών ψηφιδωτών, η οποία θα επιτευχθεί μέσα από τον σχεδιασμό και τη βελτιστοποίηση συγκεκριμένης παραγωγικής διαδικασίας. Στο πλαίσιο του έργου θα γίνει βέλτιστη αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας και ψηφιακών μέσων, έτσι ώστε οι συνεργαζόμενοι οργανισμοί να αναπτύξουν μια νέα και πρωτοποριακή μεθοδολογία παραγωγής βυζαντινών ψηφιδωτών σε διάφορες κλίμακες.

Είναι η πρώτη φορά που τέτοιο πρωτοποριακό πρόγραμμα εφαρμόζεται σε βυζαντινά ψηφιδωτά. Σε πρώτη φάση, το πρόγραμμα περιλαμβάνει την ψηφιοποίηση των βυζαντινών ψηφιδωτών με ειδικούς αλγόριθμους και τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης. Στη συνέχεια, μέσω μικροκατεργασιών σε εξειδικευμένα υλικά, θα γίνει η κατασκευή των καλουπιών που θα έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πιστών αντιγράφων σε διάφορα μεγέθη. Μέσω της συγκεκριμένης μεθοδολογίας θα επιτυγχάνεται η ακριβής καταγραφή της μορφής, της υφής και των χρωματικών αποχρώσεων των έργων, συμβάλλοντας στη διατήρηση και τεκμηρίωση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Απώτερος σκοπός της διαδικασίας είναι η δημιουργία πιστών αντιγράφων, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για εκπαιδευτικούς ή εκθεσιακούς σκοπούς, προσφέροντας μια σύγχρονη προσέγγιση στη μελέτη και ανάδειξη της βυζαντινής τέχνης.

Το Πανεπιστήμιο Frederick θα συμβάλει στο εν λόγω πρόγραμμα μέσω του υφιστάμενου, αλλά και νέου, τελευταίας τεχνολογίας εξοπλισμού, που θα αποκτηθεί από πόρους του έργου. «Με αυτό τον τρόπο διασφαλίζεται η πιστή και λεπτομερής αποτύπωση των ψηφιδωτών, ακόμα και των ρωγμών τους και της αλλοίωσης των χρωμάτων τους, ώστε να είναι διαθέσιμη σε περίπτωση που τα αυθεντικά έργα χαθούν ή καταστραφούν για κάποιο λόγο», εξηγεί ο Καθηγητής Αντώνιος Λόντος, μέλος του ακαδημαϊκού προσωπικού του Τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Frederick. «Είναι η πρώτη φορά που γίνεται αυτή η προσπάθεια για την ακριβή αποτύπωση βυζαντινών ψηφιδωτών και της τεχνοτροπίας τους. Στόχος είναι να αναπτύξουμε μια ολοκληρωμένη αλλά και πρωτοποριακή διαδικασία, η οποία θα περιλαμβάνει τόσο παραδοσιακές τεχνικές, όσο και σύγχρονες τεχνολογίες όπως είναι η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ). Το τελικό αποτέλεσμα και η τεχνογνωσία που θα αποκτηθεί, θα αξιοποιηθούν για άλλες παρόμοιες περιπτώσεις σε χώρες του εξωτερικού, όχι μόνο στην Κύπρο και την Ελλάδα».

Το έργο συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης κατά 80% και από εθνικούς πόρους της Ελλάδας και της Κύπρου κατά 20% στο πλαίσιο του Προγράμματος Συνεργασίας INTERREG VΙ-A «Ελλάδα-Κύπρος 2021-2027».