"Η κυπριακή διάλεκτος έχει αρχίσει να αποενοχοποιείται και να χρησιμοποιείται στο θέατρο"

Δημοσιεύτηκε στις 23 Μαΐου 2018

Η νέα παραγωγή της Παραπλεύρως Παράγωγες αποτελεί μια σκηνική απόδοση του πρώτου μέρους της ποιητικής συλλογής της Στέλλας Βοσκαρίδου Οικονόμου με τίτλο ‘Αναγέλαστα: των γεναικών τζιαι των σκαλαπουντάρων (Τεχνοδρόμιο, 2013)’.

Η Μαρία Κυριάκου εξηγώντας πως γεννήθηκε η ιδέα γι’ αυτό το τόλμημα αναφέρει: ‘Διαβάζοντας για πρώτη φορά το βιβλίο, με συνεπήρε η γλώσσα αλλά ταυτόχρονα και η πολύ σύγχρονη ματιά της Στέλλας και αισθάνθηκα αμέσως ότι ήθελα να τα ανεβάσω, να τα ‘δω’ στη σκηνή. Οι τύποι αυτοί των γυναικών στο πρώτο μέρος που έχει τίτλο Λογιών λογιών γεναίτζες, περιγράφονται με τέτοιο τρόπο ώστε να βλέπει ο αναγνώστης αυτές τις γυναίκες μπροστά του, να τις αισθάνεται οικείες, αλλά ταυτόχρονα να διυσδύει και στην ψυχοσύνθεσή τους, κάτι το οποίο δεν κάνουμε συχνά με τα στερεότυπα’.

Κάπως έτσι γεννήθηκε και η σκηνοθετική προσέγγιση της ίδιας η οποία έχει ως στόχο, όπως εξηγεί, να φωτίσει τις γυναίκες αυτές που ξέρουμε όλοι αλλά ταυτόχρονα να τονίσει και τον εγκλεισμό τους μέσα σε αυτά τα στερεότυπα.

Πώς λοιπόν η Φάουσα, η Αππωμένη, η Αρκόπελλη, αλλά τζιαι η Πολλοπάητη, η Πουρέκκα τζιαι η Προκομμένη έχουν ρόλο και θέση σε ένα σύγχρονο έργο; Η Μαρία Κυριάκου μας δίνει τη δική της εξήγηση.

Η κυπριακή διάλεκτος πως αντιμετωπίζεται σήμερα στο θέατρο;
Νομίζω έχει αρχίσει να αποενοχοποιείται και να χρησιμοποιείται αρκετά σε παραστάσεις θεάτρου της επινόησης αλλά και σε μεταγραφές/διασκευές κλασικών ή ακόμα και σύγχρονων έργων. Παλαιότερα η χρήση της διαλέκτου χρησιμοποιούνταν στο θέατρο κυρίως σε ηθογραφίες ή κωμωδίες που παρέπεμπαν σε φολκλόρ και είχε ως στόχο να προκαλέσει το γέλιο, όμως πια έχω την εντύπωση ότι αυτό αλλάζει -  και είναι ωραίο που αλλάζει. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως η χρήση της ταιριάζει παντού, αλλά το γεγονός ότι πια δεν χρησιμοποιείται ως εργαλείο για να βγάλει γέλιο, αλλά για να εκφράσει μια αμεσότητα στο θέατρο, είναι πολύ σημαντικό.

Πως έγινε η σκηνική απόδοση των ποιημάτων της Στέλλας Βοσκαρίδου Οικονόμου;
Διαβάζοντας τα ποιήματα αισθάνθηκα κάτι ταυτόχρονα οικείο και ανοίκειο. Οικείο γιατί μπορούσα να δω αυτές τις γυναίκες, την Φάουσα, την Καρτάνα, την Αππωμένη, και να τις αναγνωρίσω, αλλά ανοίκειο γιατί ασκώντας την κριτική μου σκέψη αντιλαμβανόμουν ότι οι τίτλοι τους, τους εγκλώβιζαν μέσα σε μια πολύ στερεότυπη εικόνα. Ήταν σαν δίπλα από τον κάθε τίτλο να υπήρχε ένα δάκτυλο που να έδειχνε «να αυτή είναι η καρτάνα». Και αυτό είναι που με πήρε στο στήσιμο της παράστασης. Ο εγκλεισμός έγινε το βασικό στοιχείο της σκηνοθεσίας, μαζί με τη συνθήκη της σύναξης των γυναικών για καφέ. Γιατί στον καφέ υπάρχει πάντα και ο κοινωνικός σχολιασμός, κάτι που επιτρέπει την παρουσίαση αυτών των στερεότυπων που ανέφερα πριν. Ο τρόπος λοιπόν που παρουσιάζονται τα ποιήματα είναι μέσω αυτών των δύο συνθηκών: του εγκλεισμού και της σύναξης των γυναικών.

Ποιες είναι αυτές οι λογιών λογιών γεναίτζιες και πως θα δούμε στην παράσταση;
Όπως είπα και πριν πρόκειται για τύπους γυναικών, όπως η Σσυλλόπελλη, η Προκομμένη, η Αππωμένη, η Πουρέκκα, η Κακομάζαλη, η Φάουσα και η Σουρτούκκα – χαρακτηρισμοί που υπάρχουν μόνο στην κυπριακή διάλεκτο και που είναι πολύ αναγνωρίσιμοι σε μας. Επί σκηνής αποδίδονται σαν ένας αποσπασματικός διάλογος ανάμεσα σε εφτά γυναίκες που μαζεύονται για να κουτσομπολέψουν. Η παράσταση όμως δεν στηρίζεται σε μια γραμμική αφήγηση, αλλά αφήνει τον θεατή να εισπράξει την ατμόσφαιρα συνειρμικά, ακριβώς όπως κάνει και η ποίηση.

Πως θα χαρακτήριζες αυτή τη δουλειά;
Η δουλειά αυτή είναι ένα ρίσκο, γιατί συνδιάζει στοιχεία θεάτρου του παραλόγου και έντονες επιρροές από τον Μπέκετ, με την κυπριακή ιδιωματική ποίηση. Είναι ένα ιδιαίτερο εγχείρημα  που έχει ως στόχο να προβάλει την ομορφιά της ποίησης και της γλώσσας, αλλά ταυτόχρονα να ασκήσει κριτική στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα στερεότυπα, ιδιαίτερα σε ότι αφορά τις γυναίκες.

Τι θέλεις να περάσει στο κοινό μέσα από αυτή την παράσταση;
Θα ήθελα κατ’ αρχήν να γνωρίσει την αριστουργηματική ποίηση της Στέλλας. Θα ήθελα τα ποιήματα να ακουστούν και να συνεπάρουν τον θεατή, χωρίς να χαθεί ο λόγος μέσα από τη σκηνοθετική προσέγγιση. Ταυτόχρονα, θα ήθελα να προβληματίσει ο τρόπος που έχει στηθεί η παράσταση και να αναγκάσει το κοινό να αναρωτηθεί αν και πόσο έχουμε προχωρήσει σε σχέση με τα στερεότυπα.

Θεωρείς πως αυτές οι γυναίκες αποτελούν χαρακτηριστικά της Κύπριας γυναίκας ή αποκτούν ένα πιο οικουμενικό χαρακτήρα;
Πιστεύω ότι οι γυναίκες, όπως και οι άντρες, είναι άνθρωποι με διαφορετικότητα και συγκεκριμένες ιδιοσυγκρασίες και τα χαρακτηριστικά αυτά θα μπορούσαν όλα μαζί να συμπυκνώνονται μόνο σε έναν άνθρωπο. Οπότε, πέρα από την ιδιαιτερότητα της γλώσσας, δεν πιστεύω ότι τα χαρακτηριστικά που προβάλλονται δεν έχουν αντίστοιχο κάπου αλλού. Σίγουρα όμως οι εικόνες που πηδούν μέσα από τις αφηγήσεις είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την Κύπρο και τα βιώματά μας εδώ.

Παραστάσεις:
> Παρ 25, Σ 26, Κ 27 Μαΐου, Εγκώμιο Πολιτιστικό Κέντρο, Λευκωσία, 20.30. 
> Τρ 29, Τετ 30 Μαΐου & Δ 4, Τρ 5, Τετ 6, Πεμ 7 Ιουνίου, Θέατρο Ένα, Λεμεσός, 20.30.  
Τηλέφωνα κρατήσεων: 99558358 / 99556226 (για Λευκωσία), 97778812 / 99556226 (για Λεμεσό)
Τιμή εισιτηρίου: €13 και €10 (μειωμένο)