Larnaca: the silence: Έργο της Ιωάννας Κασίκη στις Αλυκές Λάρνακας

Δημοσιεύτηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2025

Ο Δρ. Γεώργιος Ορφανίδης, Ιστορικός Τέχνης – Art Director, μεταξύ άλλων, αναφέρει ότι:

«Το έργο μετατρέπει την Αλυκή Λάρνακας σε ένα ζωντανό τοπίο μνήμης και διαλόγου. Εμπνευσμένη από την ιστορία, τη γεωγραφία και τις τελετουργίες της περιοχής, η εγκατάσταση συνδυάζει την υλικότητα του μετάλλου με την οικειότητα της υφαντικής, δημιουργώντας ένα πεδίο όπου η φύση, η πολιτιστική κληρονομιά και η συλλογική μνήμη συνυπάρχουν.

Η χρήση των μεταλλικών καρφιτσών, ενός οικείου και έμφυλα φορτισμένου αντικειμένου, εισάγει δυναμικά την οπτική της κοινωνιολογίας του φύλου. Οι καρφίτσες συνδέονται με την υφαντική και τη ραπτική, δραστηριότητες ιστορικά συνυφασμένες με τον γυναικείο οικιακό ρόλο. Στη φεμινιστική θεωρία της τέχνης, η ‘υλικότητα της φροντίδας’ μπορεί να αναγνωσθεί διπλά: ως πράξη προστασίας και ως εν δυνάμει μηχανισμός περιορισμού ή πληγής. Η έννοια του «αιχμηρού σεντονιού» στο έργο μεταφράζεται, συνεπώς, ως μια αλληγορία για την αμφίσημη φύση των έμφυλων πρακτικών: το σκεπάζειν μπορεί να συνιστά τρυφερή πράξη, αλλά και χειρονομία αποσιώπησης ή καταπίεσης, ειδικά σε πολιτισμικά περιβάλλοντα με αναφορά στην φονταμενταλιστική ισλαμική παράδοση.

Η μορφολογία της εγκατάστασης, που παραπέμπει στις αρχαίες λάρνακες (ταφικά κιβώτια), επιτρέπει την ανθρωπολογική ανάγνωση της «ταφής» ως κοινωνικής πράξης μετάβασης. Οι λάρνακες δεν αποτελούν απλώς χώρους αποθήκευσης λειψάνων, αλλά υλικές ενσαρκώσεις των αντιλήψεων περί θανάτου, συνέχειας και συλλογικής ταυτότητας.

Από την πλευρά της θεωρίας της σύγχρονης τέχνης, το έργο εντάσσεται, μεταξύ άλλων, στη γενεαλογία των υφασμάτινων και textile-based εγκαταστάσεων, όπου η ‘μαλακή γλυπτική’ (soft sculpture) χρησιμοποιείται για να υπονομεύσει την ανδροκεντρική παράδοση της μνημειακής, σκληρής γλυπτικής. Εδώ, όμως, η υλικότητα είναι παραπλανητική: η επιφάνεια μοιάζει υφασμάτινη, αλλά είναι ‘αιχμηρή’, φτιαγμένη από μέταλλο, συνδυάζοντας το εύπλαστο με το επικίνδυνο.

Η επιλογή του τόπου εγκατάστασης δεν είναι τυχαία. Η Αλυκή Λάρνακας και το γειτονικό Τέμενος Χαλά Σουλτάν συγκροτούν έναν ιστορικά φορτισμένο κόμβο πολιτιστικών ανταλλαγών στην Ανατολική Μεσόγειο, έναν χώρο που ενσαρκώνει αυτό που ο Hannerz, στο βιβλίο του Cultural complexity: Studies in the social organization of meaning (Columbia University Press, 1992) ονομάζει transnational cultural flow — τη ρευστή και αμφίδρομη κίνηση ανθρώπων, αγαθών, και συμβόλων ανάμεσα σε διαφορετικές κοινότητες. Ο συμβολικός φωτισμός του εδάφους με κόκκινο χρώμα λειτουργεί ως υλική και αισθητική αναφορά στη διττή φύση του τόπου: από τη μία, η γεωπολιτική του σημασία, ως στρατηγικό σημείο που υπήρξε πεδίο συνάντησης, εμπορίου αλλά και σύγκρουσης· από την άλλη, η ενσωματωμένη μνήμη της έντασης και της ζωτικότητας που χαρακτηρίζει κοινωνίες-σταυροδρόμια».

Για τις ανάγκες αυτής της φωτογράφισης εργάστηκαν με σκοπό την περαιτέρω ανάδειξη του έργου η artist manager Γεωργία Αθανασίου, ο Κύπριος φωτογράφος που ζει και εργάζεται στην Αθήνα, Χρήστος Συμεωνίδης, o production manager Χριστόφορος Ξυστουρής, και ο art director Γιώργος Ορφανίδης και ο director of photography Βασίλης Θεοφάνους.

Το έργο πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή και συνεργασία του Δήμου Λάρνακας και του Τμήματος Περιβάλλοντος, σε στενή συνεργασία με την ομάδα της καλλιτέχνιδος, εξασφαλίζοντας την αρτιότητα και την προσαρμογή του έργου στον δημόσιο χώρο. Ο δήμαρχος της Λάρνακας, κος Ανδρέας Βύρας χαιρετίζει με ιδιαίτερη εν συναίσθηση το εγχείρημα της Κασίκη να παρουσιάσει ένα καινοτόμο εικαστικό πρότζεκτ που αφορά τις ευρύτερες κοινωνικές ζυμώσεις της περιοχής, υπογραμμίζοντας στην ευχαριστήρια επιστολή του ότι: «Πράξεις όπως η δική σας έχουν ιδιαίτερη σημασία για την κοινότητά μας: ενισχύουν τη συλλογική μας εμπειρία, δημιουργούν αφορμές για διάλογο και προβληματισμό, και εμπνέουν τους νέους να εκφραστούν μέσα από την τέχνη».

Το έργο ξεκίνησε να απασχολεί το κοινό στο πλαίσιο των δράσεων του Οργανισμού Λάρνακα 2030, που συντονίζει την υποψηφιότητα της πόλης για τον τίτλο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης το 2030.