Δημοσιεύτηκε στις 21 Ιουνίου 2022
Σήμερα Τρίτη 21 Ιουνίου θα είναι η μεγαλύτερη μέρα του 2022 και η πρώτη επίσημη μέρα του καλοκαιριού, καθώς λαμβάνει χώρα το θερινό ηλιοστάσιο.
Από εδώ και πέρα, στο βόρειο ημισφαίριο όπου ανήκει και το νησί μας, οι μέρες θα μικραίνουν σταδιακά, στην αρχή ανεπαίσθητα και από τον Αύγουστο πιο αισθητά, ενώ οι νύχτες θα μεγαλώνουν αντίστοιχα. Από την άλλη, στο νότιο ημισφαίριο σήμερα θα είναι η πρώτη μέρα του χειμώνα (χειμερινό ηλιοστάσιο).
Τα ηλιοστάσια και οι ισημερίες, ορίζουν αστρονομικά τη διάρκεια των εποχών του έτους, συμβαίνουν επειδή οι ημέρες του έτους δεν έχουν ίση διάρκεια μεταξύ τους.
Η αιτία είναι ότι η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο και ο άξονας περιστροφής της παρουσιάζει κλίση σχεδόν 23,4 μοιρών. Αν δεν υπήρχε αυτή η κλίση, δεν θα υπήρχαν οι εποχές και η μέρα θα διαρκούσε πάντα 12 ώρες, ενώ ο Ήλιος θα ακολουθούσε κάθε μέρα το ίδιο μονοπάτι στο ουράνιο στερέωμα όπως φαίνεται από την γήινη επιφάνεια.
Εξαιτίας όμως της κλίσης του άξονα περιστροφής, τη μισή χρονιά (από την εαρινή έως την φθινοπωρινή ισημερία) το βόρειο ημισφαίριο «γέρνει» προς τον Ήλιο, με αποκορύφωμα στο θερινό ηλιοστάσιο το οποίο συμβαίνει μεταξύ της 20ής και της 22ης Ιουνίου, ενώ την άλλη μισή χρονιά το νότιο ημισφαίριο «γέρνει» περισσότερο προς τον Ήλιο, με αποκορύφωμα στο χειμερινό ηλιοστάσιο.
Πολλοί ανθρώπινοι πολιτισμοί εόρταζαν και εορτάζουν τόσο το χειμερινό όσο και το θερινό ηλιοστάσιο, όπως και τις ισημερίες, πράγμα που αντικατοπτρίζεται και σε κοντινές ημερολογιακά φαινομενικά άσχετες θρησκευτικές εορτές. Το γνωστότερο παράδειγμα για το χειμερινό ηλιοστάσιο είναι τα Χριστούγεννα. Από τις 17 ως τις 23 Δεκεμβρίου, οι αρχαίοι Ρωμαίοι εόρταζαν τα Σατουρνάλια και στις 25 Δεκεμβρίου τα Μπρουμάλια. Σε αυτά τιμούσαν την «ημέρα της γεννήσεως του αήττητου Ήλιου» (dies natalis invicti Solis), αφού ο Ήλιος από εκείνες τις ημέρες έπαυε να χαμηλώνει την τροχιά του και άρχιζε να επανέρχεται ψηλά στον ουρανό ως θριαμβευτής για να ξαναφέρει τη ζέστη και τη ζωή στην παγωμένη φύση. Ο Χριστιανισμός λοιπόν υιοθέτησε την ημερομηνία (επισήμως από τον 6ο αιώνα) αλλάζοντας το τιμώμενο πρόσωπο στον «Ήλιο της Δικαιοσύνης» (κατά το τροπάριο των Χριστουγέννων), τον Ιησού Χριστό, οπότε ο λαός δεν δυσκολεύθηκε να αλλάξει και πολύ τις εορταστικές του συνήθειες.
Για το θερινό ηλιοστάσιο και οι τρεις μεγάλες συνιστώσες του Χριστιανισμού (Ορθόδοξοι, Καθολικοί και Προτεστάντες) εορτάζουν τη γέννηση του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή στις 23 ή στις 24 Ιουνίου, γνωστή στον ευρύτερο Ελληνικό χώρο ως εορτή του «Αϊ-Γιάννη του Φανιστή»
Σε αυτή την εορτή αναβιώνει και το γνωστό ελληνικό έθιμο με τις φωτιές: Στη πλατεία των χωριών στήνεται μια μεγάλη φωτιά πάνω από την οποία πηδάνε όλοι οι κάτοικοι.
Σύμφωνα με την παράδοση, η φωτιά, επιφέρει την κάθαρση και οι άνθρωποι απαλλάσσονται από το κακό
Στις βορειότερες χώρες, όπου οι μεταβολές της πορείας του ήλιου είναι ευκολότερα αντιληπτές από ό,τι στην Κύπρο οι σχετικές τελετές επικρατούσαν από τη χαραυγή ήδη του πολιτισμού. Το αρχαιότερο ίσως σχετικό μνημείο είναι το Στόουνχεντζ.
Στους περισσότερους πολιτισμούς τα 2 ηλιοστάσια και οι 2 ισημερίες ορίζουν τα μέσα των 4 εποχών του έτους. Ωστόσο, σε Ελλάδα και Κύπρο αναφέρεται συχνά ότι η 21η Ιουνίου είναι η «επίσημη» ή «αστρονομική» έναρξη του Θέρους και η 21η Δεκεμβρίου η έναρξη του χειμώνα.
Κλείνοντας το άρθρο, ας ταξιδέψουμε πίσω στον Ερατοσθένη ώστε να δούμε πως ένα φυσικό φαινόμενο με την σωστή προσέγγιση μπορεί να μετατραπεί σε πολύτιμη γνώση.
Ο Ερατοσθένης, σπουδαίος μαθηματικός και γεωγράφος του 3ου αι. π.Χ., είχε την ιδέα, χρησιμοποιώντας την θέση του Ηλίου στο θερινό ηλιοστάσιο, να πραγματοποιήσει ένα πείραμα σε δυο διαφορετικές πόλεις της Αιγύπτου και να υπολογίσει την περίμετρο της Γης! Ο Ερατοσθένης γνώριζε ότι στο θερινό ηλιοστάσιο, κατά την μεσημβρία, ο ήλιος κατοπτρίζονταν ολόκληρος στον πυθμένα ενός πηγαδιού στη Συήνη (σημερινό Ασσουάν) της αρχαίας Αιγύπτου. Παρατήρησε επίσης, ότι την ίδια μέρα και ώρα δεν συνέβαινε το ίδιο φαινόμενο και στην Αλεξάνδρεια. Συμπέρανε ότι η γωνία πρόσπτωσης των ηλιακών ακτίνων διέφερε στους δύο τόπους για τη δεδομένη χρονική στιγμή. Θέτοντας «βηματιστές» να υπολογίσουν την απόσταση των δύο πόλεων και εφαρμόζοντας βασικές αρχές τριγωνομετρίας θεμελίωσε μια μέθοδο υπολογισμού της περιμέτρου του πλανήτη μας.
Μια μέθοδος η οποία ακόμη και σήμερα εφαρμόζεται από δασκάλους και μαθητές για λόγους εκπαιδευτικούς.
Φειδίας Χατζηχαραλάμπους
Κυπριακός Οργανισμός Αστρονομίας
Σχετικά
7 από τις πιο συναρπαστικές χριστουγεννιάτικες αγορές της Ευρώπης για τις φετινές γιορτές
Γραφικά αλπικά σκηνικά, ξεχωριστές προτάσεις δώρων, χριστουγεννιάτικες μελωδίες, παραδοσιακά εδέσματα και γιορτινή μαγεία από τη Φινλανδία ως τη Γαλλία.
Columbia Beach Resort: Εννέα ημέρες γεμάτες Χριστούγεννα, γεύσεις και γιορτινές εμπειρίες
Από τις 24 Δεκεμβρίου 2026 έως την 1η Ιανουαρίου 2027, το πολυβραβευμένο πεντάστερο θέρετρο θα προσφέρει καθημερινά διαφορετικές εμπειρίες
Απόψε στρέφουμε το βλέμμα στον ουρανό για τη «Βροχή λεοντίδων»
Τι προβλέπει γι' απόψε το συμπαντικό δελτίο της NASA
Στην κορυφή των Cyprus Responsible Business Awards η Lidl Κύπρου με 22 βραβεία
Η εταιρεία απέσπασε τον μεγαλύτερο αριθμό διακρίσεων της διοργάνωσης, κατακτώντας 1 Platinum, 11 Gold, 4 Silver και 6 Bronze βραβεία για την πολυσχιδή δράση της στη βιωσιμότητα και την κοινωνία
Black Friday από τη Louis Hotels: Διακοπές με 45% έκπτωση σε Κύπρο και Ελλάδα
Η φετινή Black Friday αποτελεί την ιδανική ευκαιρία για να οργανώσετε τις επόμενες διακοπές σας, απολαμβάνοντας 45% έκπτωση σε αγαπημένους προορισμούς
Συννεφιά και μεμονωμένες βροχές - Αναλυτικά η πρόγνωση
Η θερμοκρασία θα παραμείνει πάνω από τις μέσες κλιματολογικές τιμές, με μικρή άνοδο μέχρι την Παρασκευή
Sparking Christmas στο Four Seasons Hotel
Μια ξεχωριστή Χριστουγεννιάτικη απογευματινή εκδήλωση διοργανώθηκε στη Λεμεσό με την υπογραφή της κυρίας Ιζαμπέλλα Έλληνα στηρίζοντας τον φιλανθρωπικό θεσμό του TELETHON.
Μια χριστουγεννιάτικη εκδρομή στη Σολέα και τη Μαραθάσα με €25
Η Efi Journeys διοργανώνει μονοήμερη απόδραση στις 19 Δεκεμβρίου, με στάσεις στην Κακοπετριά, στον Άγιο Νικόλαο της Στέγης και στο Χριστουγεννιάτικο Χωριό Καλοπαναγιώτη.
Harry Potter: Κυκλοφόρησε το πρώτο απόσπασμα από τη νέα σειρά του HBO
Η σειρά βασίζεται στο πρώτο μυθιστόρημα της Τζ. Κ. Ρόουλινγκ, «Ο Χάρι Πότερ και η Φιλοσοφική Λίθος», ενώ το απόσπασμα προσφέρει μια πρώτη εικόνα από μια ιδιαίτερη σκηνή στο Χόγκουαρτς
Ανοιξιάτικο το σκηνικό του καιρού σήμερα - Πότε αναμένονται βροχές
Σήμερα ο καιρός θα είναι κυρίως αίθριος αλλά κατά διαστήματα θα παρατηρούνται αυξημένες νεφώσεις
Πού επιλέγουν να ταξιδεύουν οι Κύπριοι τα Χριστούγεννα- Νέοι προορισμοί και προσιτές τιμές
Οι Κύπριοι επιλέγουν ολοένα και περισσότερο προορισμούς στο εξωτερικό για τις χριστουγεννιάτικες διακοπές τους
Καιρός: Πότε επιστρέφουν οι βροχές – Έρχεται μικρή πτώση της θερμοκρασίας
Πώς θα εξελιχθεί ο καιρός το Σαββατοκύριακο