Κρασί: Ποικιλίες από τον τόπο μας!

Δημοσιεύτηκε στις 07 Φεβρουαρίου 2014

Αν έχεις ασχοληθεί με το κρασί θα έχεις ακούσει το σλόγκαν "μόνο το καλό και σωστό αμπέλι θα δώσει καλό κρασί". Αυτό είναι πλέον γνωστό και από παντού αποδεκτό αλλά, βέβαια, για να δώσει το αμπέλι σταφύλια καλά και κατάλληλα για οινοποίηση, πρέπει και το ποιοτικό δυναμικό τους -οι δυνατότητες των ποικιλιών σταφυλιού- να είναι υψηλό.

Στην Κύπρο έχει αρχίσει να ξεκαθαρίζει κάπως το σκηνικό με τις ποικιλίες σταφυλιού που χρησιμοποιούνται. Και τι εννοούμε λέγοντας ότι ξεκαθαρίζει; Εννοούμε ότι διαφαίνονται οι παραγωγικές από τις ποιοτικές και τι είδους ποικιλίες (τοπικές ή διεθνείς) συμφέρουν μακροπρόθεσμα να χρησιμοποιηθούν, για να αξιοποιηθούν πραγματικά οι δυνατότητες των τοπικών ποικιλιών σταφυλιού.

Ιστορικά κατά τη δεκαετία του 1960 το κυριότερο χαρακτηριστικό του κυπριακού αμπελώνα ήταν η απόλυτη κυριαρχία του από δύο γηγενείς, οινοποιήσιμες ποικιλίες, το Μαύρο και το Ξυνιστέρι. Αυτές οι ποικιλίες τότε κάλυπταν το 79% και το 19% αντίστοιχα της συνολικής έκτασης που βρισκόταν υπό καλλιέργεια. Αυτές οι δύο ποικιλίες μοιράζονταν το περιβάλλον τους με κάποιες άλλες ερυθρές όπως Όφθαλμο, Λευκάδα, Μαραθεύτικο, Βλούρικο, Γιαννούδι και λευκές οινοποιήσιμες όπως Μάλαγα, Σπούρτικο, Κανέλλα, Πρωμάρα και Μωροκανέλλα. Την ίδια δεκαετία άρχισε το Συμβούλιο Αμπελοοινικών Προϊόντων και το Οινολογικό Τμήμα του Υπουργείου Γεωργίας -προκειμένου να ενισχυθεί η δυναμική της διαφορετικότητας- να επιτρέπει την εισαγωγή ποικιλιών από διαφορετικές αναπαραγωγικές χώρες της Ευρώπης, μερικές από τις οποίες άρχισαν να προωθούνται από το 1970 και έπειτα.  Δυστυχώς όμως κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, η τιμή των σταφυλιών δεν διέφερε ανάλογα με την ποικιλία. Το γεγονός αυτό και μόνο ήταν αρκετό ώστε να συμβάλει στη διάδοση των πιο παραγωγικών ποικιλιών, όπως Carignan Noir, Grenache Noir, Palomino και άλλων.

Μετά από 25 χρόνια η προσαρμογή των σημαντικά υψηλότερων τιμών για σταφύλια καλύτερης ποιότητας από ποικιλίες χαμηλής απόδοσης έπαιξε σημαντικό ρόλο στη σταδιακή επέκταση περιοχών όπου ποικιλίες όπως Cabernet, Shiraz, Merlot Noir, Chardonnay, Riesling, Sauvignon, Semillon και άλλες καλλιεργούνται.

Ας γίνουμε λοιπόν πιο συγκεκριμένοι, γνωρίζοντας τις γηγενείς μας ποικιλίες και από κοντά.

Ξυνιστέρι

Το Ξυνιστέρι, για παράδειγμα, η σημαντικότερη και επικρατούσα γηγενής λευκή ποικιλία της Κύπρου, δίνει εξαιρετικά ανοιχτόχρωμα λευκά κρασιά, με πολύ κομψό φρουτώδες άρωμα και ευχάριστη γεύση, χαμηλά επίπεδα αλκοόλης και οξύτητας, ειδικά όταν καλλιεργείται στις περιοχές όπως Λαόνα του Ακάμα, Αμπελίτης, Βουνί Παναγιάς, Πιτσιλιάς, και σε ορισμένες περιοχές των αμπελοοινικών περιφερειών λόγω των μικρό-κλιματικών συνθηκών. Συχνά η προσωπικότητα των κρασιών αυτών θυμίζει εκείνη του αλσατικού Pinot Blanc. Λείπει όμως ακόμα η δουλειά που θα μας κάνει να δούμε μέχρι πού μπορεί να πάει το Ξυνιστέρι, τι επιπέδου κρασιά μπορεί πραγματικά να δώσει. Τα σταφύλια της δεν έχουν έντονο άρωμα, επομένως είναι επιτακτικώς αναγκαίο κατά τη διαδικασία της οινοποίησης να ψάξουν για μια δευτερεύουσα πηγή αρωμάτων, παράγοντας για παράδειγμα, κρασί από καθαρό μούστο ή αφήνοντάς το να ζυμωθεί σε χαμηλές θερμοκρασίες.

Το οινοποιείο Μακκάς προτείνει το Ξυνιστέρι 2013, με χαρακτηριστικά αρώματα ροδάκινο, μήλο και μέντα, πλούσια και τραγανή οξύτητα και έντονη επίγευση.

Μαραθεύτικο ή Βαμβακιά

Το Μαραθεύτικο είναι η μοναδική σημαντική γηγενής ερυθρή ποικιλία σταφυλιού που δίνει πολύ σημαντικά κρασιά με μεγάλες δυνατότητες παλαίωσης. Δύσκολη ποικιλία με μεμονωμένα φυτά σε διάφορα αμπέλια και έντονη ανθόρροια (πτώση ανθών) που επηρεάζει την παραγωγικότητά της. Αλλά κι εδώ δεν είναι γνωστό αν τα κρασιά από Μαραθεύτικο μπορούν να πάνε ακόμα πιο μακριά. Τα σταφύλια παράγουν πλούσιους σε χρώμα και σώμα, οίνους, οι οποίοι έχουν χαρακτηριστικό φρουτώδες άρωμα κερασιού και βατόμουρου, κάτι παρόμοιο με το γνωστό Merlot. Επιπλέον, το τόσο σημαντικό Μαραθεύτικο -και μάλιστα με αμπέλια πολύ μεγάλης ηλικίας- καλύπτει συνολικά μόλις το 2% του κυπριακού αμπελώνα.

Το οινοποιείο Μακκάς προτείνει το Μαραθεύτικο 2011, με χαρακτηριστικά αρώματα βύσσινο, φρέσκο πιπέρι και σοκολάτα, πλούσιες και μαλακές τανίνες και έντονη επίγευση.

Μαύρο

Δίπλα σ' αυτές τις ποικιλίες υπάρχει και η ερυθρή ποικιλία Μαύρο, που ευδοκιμεί σε όλα τα εδάφη, από τα πιο εύφορα στα πιο άγονα, δίνοντας γενικά κρασιά ουδέτερα και αδιάφορα. Κατά κανόνα, τα σταφύλια της ποικιλίας, αφού έχουν μετατραπεί σε κρασί με τη συνήθη διαδικασία οινοποίησης, παράγουν ισορροπημένα, ελαφρώς στυπτικά κρασιά, με ένα αδύναμο χρώμα και άρωμα, που δεν επιδέχονται μακροχρόνιας παλαίωσης. Με εξειδικευμένες διαδικασίες οινοποίησης, ωστόσο, ειδικά όταν τα σταφύλια συλλέγονται από αμπελώνες σε περιοχές όπως της Πιτσιλιάς, της Λαόνας, της Λεμεσού ή Αφάμης, μπορούν να παράγουν κρασιά που είναι το ίδιο ισορροπημένα, με πιο γεμάτο σώμα, χρώμα και μύτη, και τα οποία μπορούν να παλαιωθούν για 2-3 χρόνια. Κι όμως, είναι η πιο πολυφυτεμένη ποικιλία της Κύπρου και καλύπτει το 60% συνολικά του κυπριακού αμπελώνα! Το Μαύρο μαζί με το Ξυνιστέρι είναι οι δύο ποικιλίες από τις οποίες παράγεται η Κουμανδαρία.

Όφθαλμο

Ακόμη μία ερυθρή ποικιλία που παράγεται σε μικρές ποσότητες, σε αμπέλια διάσπαρτα σε όλο το μήκος και το πλάτος του συνολικού αμπελώνα της Κύπρου. Τη συναντούμε λοιπόν κυρίως σε ορισμένες κοινότητες της περιοχής Πιτσιλιάς, όπως Αγρό, Άγιο Θεόδωρο και στην περιοχή της Πάφου, κυρίως σε Κελοκέδαρα, Φύτη και Λετύμπου. Παράγει οίνους που είναι κατάλληλοι για παλαίωση, με ικανοποιητικό έως πολύ ικανοποιητικό χρώμα, διακριτικό και σχετικά έντονο άρωμα και πολύ χαμηλή οξύτητα, ειδικά στην περιοχή της Πιτσιλιάς και στα Κελοκέδαρα Πάφου, περιοχές που δίνουν τα καλύτερα ποιοτικά αποτελέσματα.

Γιαννούδι

Παραλίγο να το χάναμε, αφού ήταν ποικιλία προς εξαφάνιση. Η ελπίδα για μια δεύτερη ποιοτική ερυθρή ποικιλία θα 'ανθήσει' φέτος, οπότε θα το δούμε και επίσημα εμφιαλωμένο. Έχει βάθος, ίσως και περισσότερο από το Μαραθεύτικο, παρόλα αυτά είναι δύσκολο να το σχολιάσουμε αφού τώρα θα δοκιμάσουμε τα πρώτα δείγματα. Έντονο πορφυρό, στηρίζεται στα γήινα αρώματα, με ελαφρύ βύσσινο και κεράσι, και τον πλούτο του σώματος των κρασιών του. Καλλιεργείται κυρίως στο Βουνί Παναγιάς και την Πιτσιλιά.

Πρωμάρα

Ισχύει το ίδιο με το Γιαννούδι, μόνο που εδώ η διαφορά έγκειται στο ότι έχουμε ήδη εμπειρία τριών τουλάχιστον εσοδειών. Λευκό σταφύλι από τις πιο κομψές κυπριακές ποικιλίες. Καλλιεργείται στην Πάφο και κυρίως στο Βουνί Παναγιάς. Τα κρασιά του εμφανίζουν φρεσκάδα, και λεμονάτο, βοτανικό χαρακτήρα, ενώ είναι στρογγυλευμένα με τροπικά αρώματα όπως μάνγκο, πεπόνι, μπανάνα και αχλάδι. Οι πρώτες εσοδείες είναι υποσχόμενες.

Σπούρτικο

Λευκή ποικιλία που βελτιώνεται, με αμπελώνες κυρίως στην Πάφο και την Πιτσιλιά. Παράγει ένα δροσερό λευκό από την ομώνυμη (σχετικά άγνωστη) γηγενή ποικιλία, το οποίο παρουσιάζει όμορφα λεμονάτα αρώματα και εκρηκτική οξύτητα, που το κάνει ένα ιδιαίτερα ευχάριστο και ξεδιψαστικό καλοκαιρινό κρασί.

Και μαζί με αυτές τις ποικιλίες, το παζλ συμπληρώνεται από όλες σχεδόν τις πανταχού παρούσες διεθνείς ποικιλίες σταφυλιού (λευκές και κόκκινες) που κι αυτές δεν έχει ερευνηθεί σε βάθος τι μπορούν να δώσουν στην Κύπρο.

Έλα όμως που η μαγεία του κρασιού βρίσκεται, στην πραγματικότητα, στις αντιφάσεις του! Σ' αυτό το τόσο συγκεχυμένο και θολό τοπίο, με δυναμικό που ακόμη δυσκολεύεται να αποδεχτεί την ανάγκη αλλαγής, βρίσκεται μια μικρή ομάδα πρωτοπόρων με μικρά οινοποιεία, τα οποία βγάζοντας με αυτές τις συνθήκες απολαυστικά κρασιά, τονώνουν την αισιοδοξία μας. Αυτή είναι η μαγεία της αναγέννησης του κυπριακού κρασιού, είναι η δουλειά των νεοτεριστών που σιγά-σιγά δημιουργούν ελπίδες για το μέλλον.