Οικόσιτα ζώα στην Κύπρο: μια ιστορική αναφορά

Δημοσιεύτηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2021

Από τα προϊστορικά χρόνια, και συγκεκριμένα γύρω στην 8η χιλιετηρίδα π.Χ., υπάρχουν αποδείξεις ότι οι κάτοικοι της Κύπρου χρησιμοποιούσαν εξημερωμένα θηλαστικά. Από ανασκαφές σε διάφορους προϊστορικούς οικισμούς του νησιού, με παλαιότερο αυτόν στην περιοχή «Σιηλλουρόκαμπος» στην Παρεκκλησιά (8300 - 8200 π.Χ), έχουν βρεθεί κόκαλα αιγοπροβάτων, τα οποία πιθανότατα εισάχθηκαν στην Κύπρο από τους πρώτους ανθρώπους που έφτασαν στο νησί. 

Κατά την Πρώιμη Εποχή του χαλκού, εισάχθηκαν και άλλα εξημερωμένα ζώα όπως ο χοίρος, το γαϊδούρι, βοοειδή, μαζί με νέες φυλές αιγοπροβάτων οι οποίες εκτρέφονται ακόμα και σήμερα στο νησί, με κάποιες να έχουν εξελιχθεί σε μοναδικές τοπικές φυλές. 

Το κυπριακό βόδι (Bos indicus), αποτελεί απόγονο ινδικής ράτσας, και πιθανότατα εισάχθηκε στο νησί από την Αίγυπτο γύρω στο 2500 π.Χ. Παρόλο που σήμερα έχουν απομείνει πολύ λίγα ζώα στην Κύπρο, παλαιότερα δεν υπήρχε άλλο ζώο πιο αγαπητό στον άνθρωπο της παραδοσιακής κυπριακής κοινωνίας. Από την αρχαιότητα, το βόδι στην Κύπρο είχε αποκτήσει μια θρησκευτική ιδιότητα και έγινε το σύμβολο της προστασίας έναντι του κακού. Λαογραφικά, το βόδι συνδέεται με την παραγωγή της αναγκαίας για επιβίωση τροφής και εξαιτίας αυτού οι Κύπριοι πίστευαν ότι ήταν ευλογημένο και ιερό ζώο. Έχοντας αποκτήσει αυτή την ιερή ιδιότητα, ήταν επόμενο ότι το βοδινό κρέας δεν καταναλωνόταν ποτέ από τους Κυπρίους, όπως ούτε και το γάλα της αγελάδας. 

Το γαϊδούρι (Equus asinus), προέρχεται από το ίδιο γένος με το άλογο (equus = ίππος). Συγκριτικά με το άλογο, το γαϊδούρι έχει μεγαλύτερη αντοχή στη σκληρή εργασία και στις διάφορες κακουχίες. Είναι πιο λιτοδίαιτο, ζει περισσότερο και φημίζεται για την υπομονή του. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κυπριακού γαϊδουριού, όπως το μέγεθος και η δύναμή του, είναι αυτά που το έκαναν να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα γαϊδούρια. Γι’ αυτό άλλωστε, στο παρελθόν ήταν περιζήτητα στις γειτονικές χώρες (Ελλάδα, Αίγυπτος, Ισραήλ), στις οποίες εξάγονταν. Όλες σχεδόν οι οικογένειες της Κύπρου διέθεταν τουλάχιστον ένα γαϊδούρι, καθώς αποτελούσε το μεταφορικό μέσο αλλά και τον απαραίτητο βοηθό στις γεωργικές ασχολίες. Με την πάροδο του χρόνου και την εγκατάλειψη της γεωργίας και της υπαίθρου, ο αριθμός των γαϊδουριών στην Κύπρο άρχισε να φθίνει. 

Τα πιο δημοφιλή θηλαστικά, τα οποία αποτελούν ζώα συντροφιάς εδώ και χιλιάδες χρόνια σε πάρα πολλές χώρες του πλανήτη και φυσικά και στην Κύπρο, είναι η γάτα και ο σκύλος. Τα ευρήματα αρχαιολογικής ανασκαφής σε νεολιθικό τάφο, στην ακμάζουσα τότε περιοχή «Σιηλλουρόκαμπος», έφερε στο φως ευρήματα άμεσα συνδεδεμένα με την εξημέρωση της γάτας. Συγκεκριμένα, η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε σε απόσταση 40 εκατοστών από νεαρό άντρα, θαμμένο τον κατοικίδιο γάτο του (7300-7200 π.Χ). Το ζώο πιστεύεται ότι θανατώθηκε για να ταφεί με τον ιδιοκτήτη του. Μέχρι τη στιγμή της ανακάλυψης, υπήρχε η εντύπωση ότι πρώτοι οι Αιγύπτιοι εξημέρωσαν τις γάτες γύρω στο 2000 - 1900 π.Χ. 

Ο σκύλος, (Canis lupus familiaris), αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο κοινά κατοικίδια ζώα. Έχει υμνηθεί και δοξαστεί πολλές φορές κυρίως για την (έμφυτη) τάση του να δέχεται τον άνθρωπο ως ηγετικό μέλος της αγέλης και να δένεται ιδιαίτερα στενά μαζί του. Πρόσφατες επιστημονικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι ο σκύλος δεν προέρχεται από τον λύκο όπως πιστευόταν ευρέως στο παρελθόν, αλλά οι σκύλοι και οι λύκοι εξελίχτηκαν από ένα κοινό πρόγονο που πιθανώς ζούσε ήδη πριν από δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Οι ίδιες έρευνες αναφέρουν ότι οι πρώτοι εξημερωμένοι σκύλοι έζησαν στο πλευρό των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών και όχι των πρώτων αγροτών. Η εξημέρωση των σκύλων τοποθετείται πριν από 11.000 έως 16.000 χρόνια, δηλαδή σαφώς πριν από την εμφάνιση της γεωργίας στη Γη. Ο σκύλος πιθανότατα να έφτασε στην Κύπρο την ίδια περίπου περίοδο με τη γάτα και αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του ανθρώπου. 

Πηγή: ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΘΗΛΑΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Χάρης Νικολάου, 2017