Η θεία Ανδρούλα κάθε Αύγουστο

Δημοσιεύτηκε στις 22 Αυγούστου 2024

Του Μιχάλη Χριστοδούλου

Το τρίτο από τα δέκα παιδιά της γιαγιάς Ελένης, το δεύτερο από τα κορίτσια. Πέντε αγόρια και πέντε κορίτσια μεγάλωσε σε χρόνια δύσκολα, τότε που το σπίτι δεν είχε ρεύμα και οι γυναίκες έπλεναν τα ρούχα στις τσίγκινες λεκάνες. Η γιαγιά οδηγούσε τότε ένα καρότσι με ζώα και ένα δυστύχημα της είχε κόψει το πόδι. Κατάφεραν και της το «κόλλησαν» ξανά, μου έλεγε η θεία Γιαννούλλα, η μεγαλύτερα από τα αδέλφια αλλά δεν ήταν το ίδιο. Χήρα, με δέκα παιδιά πάλευε με τα καπνά, τις ελιές και τις χαρουπιές σε ένα μικρό χωριουδάκι της Καρπασίας, την Ταύρου, μισό αιώνα πριν για να ταΐσει δέκα στόματα. 

Δεν γνώρισα ποτέ τη θεία Ανδρούλα. Μεγάλωσα, όμως, ακούγοντας να εξιστορούνται αρκετά γι’ αυτήν. Μέχρι που κάποια στιγμή η θεία Γιαννούλα που αποκάλυψε ένα χειρόγραφο ημερολόγιο που κρατούσε με τα γεγονότα που βίωνε εκείνες τις τραγικές ημέρες της εισβολής, τη δολοφονία της θείας Ανδούλας και όλα όσα πέρασαν τα επόμενα τρία χρόνια εγκλωβισμένες και κυνηγημένες στην Ταύρου.

Χωρίς να έχω γνωρίσει τη θεία Ανδρούλα ποτέ, ένιωθα και νιώθω πάντα μία ανεξήγητη σχέση να μας συνδέει. Δεν την άγγιξα, δεν άκουσα τη φωνή της, θα ήθελα να ξέρω το ηχόχρωμά της, δεν ήξερα αν αγαπούσε ή όχι τη θάλασσα, αν είχε ποτέ ερωτευτεί, ποιο ήταν το αγαπημένο της χρώμα, αν της άρεσε να μαθαίνει, να διαβάζει, να μαγειρεύει. Θυμάμαι, μόνο, πάντα την μορφή της κρεμασμένη στην ορθογώνια, απρόμαυρη φωτογραφία, με την επιχρυσωμένη, ξύλινη, σκαλιστή κορνίζα στο σαλόνι της γιαγιάς Ελένης στον συνοικισμό Αγίου Αθανασίου στη Λεμεσό, στο υπνοδωμάτιο της μάνας μου, στα σπίτια των θείων μου. Η ίδια φωτογραφία. Οι ίδιες κουβέντες. Σαν εικόνισμα μίας άλλης Παναγιάς, κάποιας Αγίας, με το καντήλι πάντα αναμμένο στο τραπέζι, με τα αναφιλητά της γιαγιάς, πότε με κατάρες για τους φονιάδες της κόρης της, πότε για τους υπαίτιους της εισβολής που έφεραν του Τούρκους, πότε με κλάμα για τον άδικο χαμό της. Της έλειπε, από όλους έλειπε η θεία Ανδρούλα... Ήταν και παραμένει ανοιχτή πληγή και τραύμα που δηλητηρίασε τις ψυχές μίας ολόκληρης οικογένειας. Μία υπόθεση ανοιχτή που δεν άφησε κανέναν να ησυχάσει...

Η θεία Ανδρούλα, εκείνο το 17χρονο κορίτσι της φωτογραφίας, αδελφή του πατέρα μου, με το αθώο και βαθύ βλέμμα, τα μεγάλα καμπυλωτά φρύδια, τα χυτά κατάμαυρα μαλλιά, τα έντονα ζυγωματικά, το γλυκό μειδίαμα, την κατάλευκη επιδερμίδα δεν ενηλικιώθηκε ποτέ, δεν πρόλαβε. Έμεινε πάντα μία ασπρόμαυρη φωτογραφία. Μία σκληρή ανάμνηση για τα αδέφλια της, ένα τραύμα για εμάς τα εγγόνια.

Την Τετάρτη 21 Αυγούστου, 1974, η γιαγιά Ελένη βίωνε τον τρόμο του πολέμου στο χωριό της και είχε κάτω από τις φτερούγες της τα επτά από τα δέκα της παιδιά. Ο Βασίλης, ο μεγάλος γιος, ήταν στρατιώτης στον πόλεμο ενώ ο Δημήτρης και ο Κόκος, ανήλικοι τότε, κατάφεραν να περάσουν στις ελεύθερες περιοχές.

Εκείνες τις μέρες έγινε εκεχειρία. Εκείνο το βράδυ Τούρκοι στρατιώτες έφτασαν στο σπίτι της γιαγιάς Ελένης για να «πειράξουν» τις κόρες της. Τό ‘ξερε n μάνα. Όλοι τό ‘ξεραν. Γι’ αυτό είχαν ντύσει όλες τις κοπέλες του χωριού με ρούχα ώστε να μοιάζουν με γριές, όπως εξιστορούσε η θεία Γιαννούλα στο ημερολόγιό της και τις φύλαγαν καλά στα σπίτια. Θεριό n μάνα στάθηκε στην πόρτα να τους αντιμετωπίσει. Οι Τούρκοι προτάσσουν τα όπλα. Δεν κάμπτεται. Φωνάζει. Τους σπρώχνει μ’ όλη τη δύναμη της ψυχής της. Κι έφυγαν οι στρατιώτες του τουρκικού στρατού μέσα στο σκοτάδι.

Την επόμενη μέρα ήταν Πέμπτη, 22 Αυγούστου. Πρωί. Οι Τούρκοι δεν ξέχασαν. Τα γυναικόπαιδα του χωριού είχαν μαζευτεί στα σπίτια. Η γιαγιά Ελένη με τα παιδιά της κατέφυγαν στο μοναδικό διώροφο σπίτι του χωριού για να προστατευτούν. Τούρκοι στρατιώτες ξαναφανήκαν στο χωριό και κατά το μεσημέρι κάθε κίνηση νεκρώθηκε. Τότε ακούστηκαν φωνές. Τρεις στρατιώτες παραβίασαν την πόρτα. Η οικογένεια ήταν στο ανώι. Γάζωσαν τα πάντα με τ’ αυτόματα, για να ακινητοποιήσουν τη μάνα. Ανέβηκαν πάνω. Διάλεξαν τις τρεις μεγαλύτερες κόρες. Εκείνες κρέμονταν πάνω στη μάνα τους. Τη μεγάλη, τη Γιαννούλα την χτύπησαν κατά πρόσωπο με το όπλο. Τους ξέφυγε. Η μικρότερη έβαλε τα κλάματα. Την Αντρούλα την είχε κλείσει n μάνα στην αγκαλιά της. Την απέσπασαν με τη βία και την έριξαν κάτω, μπροστά στα μάτια της μάνας της και των έξι αδελφιών της. «Τούτον το πράγμα δεν το δέχομαι, τούτον το πράγμα δεν το μπορώ, προτιμώ να πεθάνω· μάνα μου, αδερφές μου, βοηθάτε με», πάλευε το δεκαεφτάχρονο κορίτσι, χωρίς κανείς να μπορεί να κάνει τίποτε. Η γιαγιά Ελένη ούρλιαζε όπως περιγράφει στο ημερολόγιο που κρατούσε εκείνα τα χρόνια η μεγαλύτερή της αδελφή, η Γιαννούλα.  

Οι Τούρκοι πυροβολούσαν στο ταβάνι και στους τοίχους. Το δωμάτιο είχε γεμίσει σκόνη από τις τρύπες των σφαιρών στους τοίχους.

Οι φωνές της μάνας δεν ήταν αρκετές. Τρεις σφαίρες στον κρόταφο ελευθέρωσαν την αγγελική ψυχή της Ανδρούλας. Το πάτωμα βάφτηκε κόκκινο. Η θεία Γιαννούλα σκέπασε με ένα άσπρο σεντόνι το άψυχο σώμα. Όλοι κατέβηκαν αμέσως να αδειάσουν το δωμάτιο με οδυσμούς και οι Τούρκοι στρατιώτες το έβαλαν στα πόδια.

Η θεία Γιαννούλα, όταν τα Ηνωμένα Έθνη πήραν το πτώμα της θείας Ανδρούλας, πήρε την σφουγγαρίστρα να καθαρίσει το πάτωμα από τα αίματα της αδελφής της.

Μετά θυμάται τα μακριά μαύρα μαλλιά της να κρέμμονται από την χούφτα εκσκαφέα που κουβάλησε το νεκρό της σώμα. Δεν την είδαν ποτέ ξανά.

Η θεία Γιαννούλα δεν άφησε ποτέ ξανά μακριά μαλλιά. Δεν παντρεύτηκε ποτέ. 

Η θεία Ανδρούλα δολοφονήθηκε κατόπιν απόπειρας βιασμού της μπροστά στη μητέρα και τα αδέλφια της από Τούρκους στρατιώτες σε περίοδο εκεχειρίας. Ήταν ένα ακόμα έγκλημα πολέμου. Μία δολοφονία. Η θεία Ανδρούλα δεν είναι ηρωίδα, είναι θύμα ενός εγκλήματος πολέμου. Μέχρι και σήμερα θεωρείται νεκρή πολέμου ενώ το πτώμα της δεν γνωρίζει κανείς που θάφτηκε. 

Η γιαγιά Ελένη δεν κήδεψε ποτέ την κόρη της, δεν την νεκροφίλησε. Με αυτό το μαράζι έφυγε από την ζωή. Με αυτό μαράζι έφυγε πρόσφατα και η θεία Γιαννούλα.

Η θεία Ανδρούλα θα παραμένει για πάντα εκείνο το γλυκό, δεκαεφτάχρονο κορίτσι της ασπρόμαυρης φωτογραφίας, η νεκρή πολέμου, που δεν ενηλικιώθηκε ποτέ, που δεν την γνώρισα ποτέ και κάθε Αϋγουστο θα επιστρέφει στο μυαλό μας.